پشت بخش بزرگی از تمیزیها و درخششهای روزانه ما ایرانیها یک حرف U مخفی شده است که معمولاً کسی آن را نمیبیند؛ یک حرف U زیبا که از جمع شدن نمادهای زندگی کنار هم تشکیل شده است. نمادی که به عنوان یکی موفقترین برندهای جهان شناخته میشود. اما آیا سیاستهای این برند هم به اندازه نشانهاش سرشار از زندگی است؟ در این یادداشت قصد داریم به شرح ارتباط پر فراز و نشیب یونیلیور با رژیم اسرائیل و همچنین نحوه حضورش در ایران بپردازیم. با ما همراه باشید.
نشان شرکت یونیلیور
درباره یونیلیوِر صحبت میکنیم. شرکت چند ملیتی با ریشه انگلیسی- هلندی که امروزه ششمین شرکت پردرآمد دنیا در حوزه محصولات مصرفی و چهل و پنجمین شرکت ارزشمند جهان است. (منبع:استاتیستا)(استاتیستا) برای ملموستر شدن این اعداد کافیست بدانیم که درآمد این شرکت در سال 2023 بیش از 59 میلیارد دلار بوده و تولیداتش در 190 کشور جهان از جمله فلسطین اشغالی (اسرائیل) و ایران به فروش میرسد. (وبسایت رسمی یونیلیوِر)
ساختمان مرکزی یونیلیور در لندن
سابقه فعالیت یونیلیور در فلسطین اشغالی (اسرائیل) به زمانی برمیگردد که هنوز اسرائیلی وجود نداشت. یونیلیور در سال 1938 یعنی یک دهه پس از جنگ جهانی اول، با تاسیس یک کارخانه محصولات غذایی پا به سرزمین فلسطین گذاشت. (وبسایت رسمی یونیلیور) در آن زمان فلسطین به واسطه انحلال حکومت عثمانی تحت قیمومت دولت انگلیس درآمده بود. در راستای تعهدات اعلامیه بالفور، موج مهاجرت یهودیان و درگیریهایشان با مردم فلسطین برای یهودیسازی آن، روز به روز بیشتر میشد. این روند آنقدر پیش رفت تا در سال 1948 رژیم اسرائیل رسماً اعلام موجودیت کرد. (منبع: الجزیره)
حضور یونیلیور در فلسطین اشغالی(اسرائیل) پس از تحریمهای اتحادیه عرب با چالشهایی مواجه بود، اما پس از کم فروغ شدن این تحریمها، شرکت، فعالیت در این سرزمین را با اشتیاق بیشتری دنبال کرد. یونیلیور با سرمایهگذاری و خرید سهام شرکتهای اسرائیلی حجم تولید و سبد محصولات خود در این منطقه را به طور قابل توجهی گسترش داد. برای مثال میتوان به سرمایهگذاری 13 میلیون دلاری در شرکت ویتکو/Vitco در سال 1996 و ورود به حوزه بهداشتی و آرایشی در بازار اسرائیل اشاره کرد. (منبع: روزنامه اسرائیلی گلوبز) یونیلیور یک سال قبل نیز پنجاه درصد از سهام بخش تولید بستنی شرکت اشتراوس اسرائیل را خریداری کرده بود. غول انگلیسی-هلندی به مرور بقیه سهام بستنی اشتراوس را هم خریدد تا بالاخره در سال 2014 مالک کل آن شد. (وبسایت گروه اشتراوس) پیش از آن نیز یونیلیور در دهه 90 میلادی شرکت صنایع غذایی بِستفودز و تامی اسرائیل را به تملک خود درآورده بود. (منبع: جاستفود)
روایت شراکت یونیلیور و اشتراوس در سایت رسمی اشتراوس
طبق گزارش سالیانه 2023، یونیلیور با مالکیت هشت شرکت در اسرائیل به صورت یکپارچه تحت عنوان «یونیلیور اسرائیل» مشغول فعالیت است. (وبسایت یونیلیور)
یونیلیور اسرائیل چهار کارخانه در شهرهای عراد، صفد، عکّا و حیفا داشته و برای 1850 نفر در اقتصاد اسرائیل شغل ایجاد کرده است. (منبع: یونیلیور اسرائیل)(یونیلیور اسرائیل)
تصاویری از کارخانجات یونیلیور در اسرائیل
یونیلیور اغلب در میان جنبشهای حامی فلسطین متهم به حمایت از رژیم اسرائیل بوده است. اما چیزی که در سالهای اخیر دوباره توجهات را به طور خاص به این شرکت معطوف کرد ماجرای بِن و جِری در شهرکهای اشغالی بود.
یونیلیور در حال حاضر یکی از سه کسبوکار بزرگ بستنی در جهان است. (وبسایت اینسایدِرمانکی) این شرکت به اتکای برندهایی همچون بن و جری و مگنوم در سال 2023 نزدیک به 8 میلیارد یورو از فروش بستنی درآمد کسب کرده است. (گزارش سالانه یونیلیور) بِن و جِری یک برند آمریکایی مشهور تولیدکننده بستنی است که تلاش دارد توجه به موضوعات اجتماعی را بخشی از هویت خود نشان دهد. این شرکت در سال 2000 توسط یونیلیور خریداری شد. (یونیلیور آمریکا)
هیئت مدیره بن و جری در سال 2021 طی بیانیهای اعلام کرد که به خاطر نقض گسترده قوانین بینالملل و حقوق بشر توسط رژیم اسرائیل، فعالیت خود در شهرکهای اشغالی فلسطین را پایان خواهد داد. در توضیح چرایی این تصمیم آمده بود که تولید یا فروش محصول در شهرکهای صهیونیستی با ارزشهای مورد تاکید این شرکت از جمله حقوق بشر در تناقض است. بن و جری البته تصریح کرد که به فروش محصولاتش در سایر سرزمینهای فلسطین اشغالی (اسرائیل) ادامه میدهد. قرار بود این تصمیم بعد از سال 2022 و با پایان قرارداد بن و جری با نماینده انحصاری آن در فلسطین اشغالی (اسرائیل) اجرایی شود. (بسایت رسمی بن و جری) (NBCNews)
کارخانه بن وجری در بعرتوفیا-فلسطین اشغالی(اسرائیل)
این تصمیم، مورد حمایت جنبشهای حامی فلسطین از جمله بیدیاس و همزمان مورد انتقاد نهادهای طرفدار رژیم اسرائیل قرار گرفت. (BDS) یکی از اولین واکنشها را وزیر داخلی وقت رژیم اسرائیل به این موضوع داشت. او یک هفته پس از اعلام تصمیم بن و جری گفت مقامات رژیم در تلاش هستند تا با کمک جوامع یهودی و حامیان اسرائیل در آمریکا، این شرکت را به صورت مردمی تحریم و از تصمیم خود منصرف کنند. (تایمز اسرائیل)
تجمع حامیان رژیم اسرائیل در منهتن نیویورک برای اعتراض و دعوت به تحریم بن و جری - 2021
حتی برخی از سهامداران عمده یونیلیور به صورت تلویحی یا با صراحت شرکت را بابت تصمیم جنجالی زیرمجموعهاش تهدید کرند. (رویترز) جالب اینکه لابیها و شخصیتهای مختلف نیز بر یونیلیور فشار وارد کردند تا این تصمیم هرچه زودتر لغو شود اما این مساله تاثیری بر اراده مدیران بن و جری نگذاشت. (مجله THE HILL) در مقاله روزنامه دیلیمِیل به برخی از فشارهای شکل گرفته حول این موضوع اشاره شده است. (دِیلیمِیل)
آیلت شاکد وزیر داخلی وقت رژیم صهیونیستی در بازدید از کارخانه بن و جری در اسرائیل - ژوئیه 2021
در این میان آلن جوپ مدیر عامل وقت شرکت یونیلیور (مالک بن و جری) نیز در کنار منتقدان قرار گرفت و اعلام کرد که «بهتر است برندهای زیرمجموعه یونیلیور در موضوعاتی که در آن تخصص ندارند ورود نکنند». صحبتهای جوپ نشان میداد که یونیلیور درحال اعمال فشار بر بن و جری است. او همچنین گفت که «یونیلیور در تلاش است تا در مقابل تصمیم هیئت مدیره بن و جری راهی برای فروش مجدد محصولات این شرکت در شهرکها پیدا کند». (رویترز) جوپ اطمینان داد که «شرکت تحت مدیریتش به طور کامل به تجارت با اسرائیل متعهد است.» (دیلیمیل)
آلن جوپ، مدیر عامل وقت یونیلیور
در ادامه سیل واکنشها حتی به سطح نخستوزیر هم رسید؛ نفتالی بنت، نخستوزیر وقت اسرائیل به آلن جوپ، مدیرعامل یونیلیور، نسبت به «پیامدهای جدی» تصمیم بن و جری هشدار داد. (فورچون) این حساسیتها نشان میداد که اجرایی شدن تصمیم بن و جری میتواند ضربه بزرگی به اعتبار اسرائیل باشد و ممکن است اقدامات مشابهی را از سوی سایر شرکتها برای تجدید نظر در حضورشان در بازار اسرائیل به دنبال بیاورد.
دولت اسرائیل اقدام بن و جری را غیراخلاقی دانسته و یونیلیور را در مورد آن تهدید کرد. یونیلیور هم تعهد داد که تا سال آینده راه حلی برای این موضوع پیدا کند. این شرکت در بیانیهاش تاکید کرد که «مثل گذشته به هیچ وجه از جنبش تحریم اسرائیل (بیدیاس) حمایت نمیکند.» (رویترز)
بالاخره یونیلیور در مقابل اقدام هیئت مدیره مستقل بن و جری و پافشاری آنها بر تصمیم خود یک راهکار عملی پیدا کرد؛ فروش سهام بن و جری در فلسطین اشغالی (اسرائیل) به شرکت اسرائیلی آبی و سفید. این اقدام باعث شد تا شرکت مذکور بتواند با نامهای عربی و عبری (نه انگلیسی) محصولات بن و جری را در سرزمینهای اشغالی عرضه کند. (وبسایت یونیلیور)(BDS)
خبرگزاری رویترز این تصمیم یونیلیور را اقدامی در جهت «خنثی کردن جبهه تحریم اسرائیل» خوانده و وزارت خارجه رژیم اسرائیل نیز آن را یک «پیروزی بزرگ» توصیف کرده است.(رویترز) حتی لاپید نخستوزیر بعدی اسرائیل هم این تغییر را به عنوان یک «پیروزی» در برابر تبعیض و نفرت ستود! (بیبیسی)
اما نکته جالب این که اقدام یونیلیور در بیاثر کردن تصمیم بن و جری در حالی انجام شد که همین شرکت در مورد جنگ اوکراین مواضع سفت و سختی گرفته بود؛ آنها طی بیانیهای اقدامات روسیه را وحشیانه دانسته و اعلام کردند فعالیتهایشان در روسیه را به شکل سختگیرانهای محدود کردهاند. (وبسایت رسمی یونیلیور)
ماجرای تصمیم بن و جری و یونیلیور یک موضوع پیچیده و مفصل با ابعاد گوناگون است که امکان شرح بیشتر آن در این مقاله وجود ندارد. اما شاید مهمترین نکته این ماجرا، اهمیت رفتار شرکتهای بزرگ و اثرگذاری آن بر معادلات مختلف است، به حدی که حاکمیت کشورها را در بالاترین سطوح وادار به واکنش میکند.
گسل بین یونیلیور و بن و جری هر روز فعالتر میشود و در بین این تکانهها موضوعات جدیدی نیز در حال آشکار شدن است. در 23 آبان 1403، بن و جری شکایتی را در دادگاه فدرال نیویورک علیه شرکت مادر خود یعنی یونیلیور مطرح کرد که در آن موارد بسیار جالبی وجود داشت.
در متن این شکایت یونیلیور متهم شده است که تلاشهای چند باره بن و جری برای صدور بیانیهای در حمایت از فلسطینیان غزه را سرکوب و ساکت کرده است. بیانیهای که خواستار آتشبس فوری در غزه نیز میشد. یونیلیور همچنین بیانیه عمومی بن و جری که قصد داشت در حمایت از تظاهراتکنندگان ضد جنگ در دانشگاههای آمریکا منتشر کند را سانسور کرده است.
طبق ادعای این بستنیساز معروف آمریکایی، شرکت مادر تهدید کرده است که در صورت انتشار بیانیهای از سوی بن و جری برای درخواست آتشبس فوری، هیئت مدیره مستقلِ آن را برکنار و از آنها شکایت خواهد کرد. مدیر بخش بستنی یونیلیور و مدیر حقوقی این شرکت نیز کارکنان یونیلیور را تهدید کردهاند که در صورت انتشار بیانیه حمایت از آتشبس، تاوان آن را پرداخت خواهند کرد.
بن و جری همچنین مدعی شده است که یونیلیور مانع از پرداخت کمکهای مالی این شرکت به دو موسسه «ندای یهودی برای صلح» و «انجمن روابط آمریکایی اسلامی» شده است؛ موسسههایی که مشغول جمعآوری و انتقال کمکهای بشردوستانه برای فلسطینیان درگیر جنگ در نوار غزه هستند. در متن شکایت عنوان شده که یونیلیور دلیل ممانعت از این کار را اتخاذ موضع بیطرفی در این درگیری اعلام کرده است. در حالی که خودش یک کمک 500 هزار یورویی به یک نهاد خدمات پزشکی و بانک خون اسرائیلی که خدمات امدادی به نیروهای ارتش اسرائیل ارائه میدهد پرداخت کرده است.
یونیلیور در واکنش به طرح این شکایت ضمن رد ادعاها گفته که «دلمان برای تمام قربانیان حوادث تلخ اخیر در منطقه میتپد». (رویترز)(نشریه امریکایی ESGDive)
ماجرای بِن و جری اولین همراهی شرکت انگلیسی- هلندی با صهیونیستها در شهرکسازیهایشان نبود. یونیلیور در سال 2001 با خرید 51 درصد سهام شرکت بیگل و بیگل که در منطقه صنعتی برکان در شهرک صهیونیستی آریل[11] قرار داشت، پا به شهرکهای صهیونیستی گذاشت. (گاردین)
تصویری از منطقه صنعتی بَرکان
طبق گزارش روزنامه هلندی اِنآرسی، این موضوع در سال 2006 با گزارش یک سازمان مردم نهاد هلندی به نام یوسیپی مورد توجه قرار گرفت. یوسیپی از یونیلیور که آن زمان در روتردام هلند مستقر بود خواست تا به قوانین بینالمللی پایبند بوده و از شهرکها خارج شود. (روزنامه هلندی NRC) در سال 2008 یونیلیور اعلام کرد که سهامش را از کارخانه مستقر در شهرک آریل خارج خواهد کرد. البته یونیلیور اعلام کرد که این یک تصمیم راهبردی است، نه اخلاقی، و به دنبال سیاست شرکت برای خروج از کسبوکارهای غیرکلیدی گرفته شده است. (گاردین) اما این تصمیم عملی نشد و لذا فشارهای یوسیپی و دیگران هم ادامه پیدا کرد. دو سال بعد یونیلیور اعلام کرد که موفق به فروش سهام خود نشده بقیه 49 درصد سهام بیگل و بیگل را نیز خریداری و سپس نسبت به جابجایی کارخانه از شهرک آریل اقدام خواهد کرد. یونیلیور باز هم تاکید کرده بود که این جابجایی سیاسی نبوده و صرفاً بر اساس یک تصمیم کسبوکاری و با هدف کاهش هزینهها انجام خواهد شد. (NRC)(رسانه اسرائیل نشنال نیوز)
کارخانه بیگل و بیگل یونیلیور در شهرک آریل
در آغاز سال 2013، یونیلیور اعلام کرد که کارخانهاش در شهرک آریل را جمعآوری و آن را به صفد منتقل کرده است. برخی سازمانهای مردمنهاد از جمله یوسیپی نیز این موضوع را تایید کردند. (BDS) اما این اتفاق درست چند روز بعد از آن رخ داد که گزارش هیئت حقیقت یاب سازمان ملل در مورد وضعیت حقوق بشر در فلسطین و سایر مناطق اشغالی عربی منتشر شد. این گزارش نسبت به الحاق خزنده مناطق اشغالی هشدار داده و دعوت به تحریم اسرائیل به خاطر نقض حقوق بشر فلسطینیان و قوانین بینالمللی کرده بود. در گزارش سازمان ملل از شرکتها خواسته شده بود تا به هرگونه منافع تجاری خود در شهرکها پایان دهند. (کمیسریای حقوق بشر سازمان ملل)(وبسایت خبری موندووایز) به این ترتیب یونیلیور پس از 12 سال بالاخره حاضر شد از شهرکهای صهیونیستی عقبنشینی کند. به نظر میرسد این تصمیم با اکراه و البته تحت فشارهای اجتماعی گسترده اتخاذ شده باشد. (BDS) سازمان مردمنهاد یوسیپی در گزارش خود اشاره میکند که یونیلیور به خاطر تولید در شهرکها از اسرائیل یارانه دریافت میکرده است. شرکتهای حاضر در شهرکها همچنین از مزیت نیروی کار ارزان فلسطینی بهرهمند هستند؛ کارگرانی که حتی مشمول حداقل دستمزد تعیین شده در اسرائیل هم نمیشوند. (گاردین)
کارخانه بیگل و بیگل در شهرک آریل پس از تعطیلی
یونیلیور دستی هم در فعالیتهای خیریه در اسرائیل دارد. یک قلم از این مشارکتها همکاری با موسسه لاتِت است. لاتت (به معنای بخشیدن) بزرگترین سازمان مردمنهاد خیریه فعال در حوزه مبارزه با فقر، کمک به نیازمندان و امنیت غذایی در رژیم صهیونیستی است. این موسسه به طور ماهیانه کمکهای خود را به 95 هزار خانواده صهیونیست و 1450 بازمانده هولوکاست (!) ارائه میکند. (وبسایت لاتِت)
یکی از فعالیتهای اخیر لاتت آمادهسازی کمکهای اضطراری برای ساکنان مناطق درگیر جنگ در جبهه شمال فلسطین اشغالی (اسرائیل) است تا بتواند در وضعیت فعلی شرایط ادامه زندگی را برای آنان فراهم نماید. طبق اطلاعات سایت موسسه در آذر 1403، لاتت از شروع جنگ تا کنون 196.000 بسته اقلام غذایی و بهداشتی برای ساکنان این مناطق ارسال کرده است. این موسسه همچنین برای تدارک بستههای بیشتر مناسب پناهگاه تلاش میکند. هریک از این بستهها شامل غذا، اقلام بهداشتی، آب، کمکهای اولیه، رادیو و باتری و اسباببازی است که پاسخگوی نیاز چند خانواده برای 4 روز خواهد بود. این بستهها به صهیونیستها کمک میکند تا در داخل پناهگاهها بیشتر دوام بیاورند. (لاتت)
پوستر لاتت برای ارسال کمک به ساکنان شمال
یونیلیور هم یکی از مشارکتکنندگان در این کمکهاست. در صفحه رسمی یونیلیور در یوتیوب ویدئویی از مشارکت این شرکت در تهیه بستههای غذایی و بهداشتی برای لاتت قرار داده شده است. در این ویدئو کارکنان یونیلیور که لباسهایی با علائم مشترک لاتت به تن کردهاند، با شور و اشتیاق مشغول قرار دادن تولیدات غذایی و بهداشتی شرکت در بستهبندیهای لاتت هستند. البته این موضوع بخشی از همکاریهای گسترده یونیلیور با لاتت است که برخی از آنها در صفحات مجازی لاتت در فیسبوک و اینستاگرام نیز پوشش داده شده است.
📷📷📷📷📷
راوی ویدئوی مذکور توضیح میدهد: «یونیلیور بیش از پانزده سال است که کمکهای خود را به هزاران خانواده اسرائیلی (صهیونیست) اهدا میکند. امسال هم کارکنان یونیلیور از سراسر اسرائیل دور هم جمع شدهاند تا با ارسال بستههای غذایی برای یهودیان، آنها را با قلبشان در آغوش بکشند...امسال همه ما با چالشهایی (جنگ) مواجه هستیم که جمع شدن ما و «بخشش» برای حفظ اسرائیل را با اهمیتتر از همیشه کرده است.»
همکاری یونیلیور با لاتت تا آنجاست که این موسسه در فهرست شرکا و حامیان خود نام یونیلیور را ذکر کرده است. البته با نگاهی به اسامی موجود در این فهرست، نامهای بزرگ دیگری از شرکتهای بزرگ چندملیتی همچون کوکاکولا، اینتل، اوسم (متعلق به نستله)، اشتراوس (متعلق به دنون و پپسی) و حتی وزارت اقتصاد آلمان نیز دیده میشود. (لاتِت)
پس از شروع جنگ در غزه، بار دیگر تحریم شرکتهای چند ملیتی متهم به حمایت از رژیم اسرائیل در بین مردم کشورهای مختلف مورد توجه قرار گرفت. در گزارش فروش سه ماهه چهارم 2023 شرکت یونیلیور، رشد مورد نظر این شرکت در منطقه جنوب شرق آسیا آسیب دیده است. دلیل این مساله تحریم شرکتهای چند ملیتی از جمله یونیلیور توسط مردم اندونزی بوده است. تحریمی که به طور مشخص در پاسخ به شرایط منطقه و جنگ غزه شکل گرفته است. طبق گفتههای شرکت، در اندونزی که بیش از ۲۰۰ میلیون مسلمان در آن زندگی میکنند، فروش سهماهه چهارم شرکت یونیلیور کاهش دو رقمی داشته است. (میدلایستمانیتور)
این شرایط هنوز برای یونیلیور ادامه دارد. مدیر مالی یونیلیور خبر از تصمیم شرکت برای ایجاد تغییرات «گسترده» در اندونزی داده است. دلیل این موضوع تحریم شرکتهای چند ملیتی توسط مردم اندونزی عنوان شدهاست. این تحریمها حتی منجر به کاهش ارزش سهام یونیلیور نیز شده است. (رویترز)
حتی برخی مقالات دانشگاهی در اندونزی به بررسی تاثیرات تحریم مردمی یونیلیور پرداختهاند. نتایج این پژوهشها نشان میدهد که تحریم یونیلیور در اندونزی به ویژه پس از فتوای مجلس علمای این کشور تاثیر معنیداری بر عملکرد مالی و ارزش سهام این شرکت داشته است. (منبع)
اینها و بیشتر
یونیلیور در سال 2023 سومین تولیدکننده آلودگیهای پلاستیکی در جهان بوده است. (Brand Audit) این شرکت در هر ثانیه 1700 پاکت بستهبندی چندلایه را وارد چرخه مصرف کرده است. یعنی 53 میلیارد پاکت چندلایه در یک سال. پاکتهایی که یکی از مخربترین آلودگیهای پلاستیکی به شمار میآیند. منبع:Greenpeace
«۱۴ مهرماه ۱۳۸۲، یونیلیور فعالیتش را با نام تجاری ثبتشده یونیلیور ایران در جمهوری اسلامی ایران آغاز کرد و در ابتدا، به واردات رسمی برخی محصولاتش به کشور پرداخت. در سال ۱۳۸۴ ، یونیلیور ... برنامهریزی در خصوص تولید مستقیم محصولاتش در خاک جمهوری اسلامی ایران را پیش برد و استان قزوین را ... برای سرمایهگذاری، طراحی و شروع ساخت کارخانه خود انتخاب کرد. در سال ۱۳۸۵، یونیلیور واحد تولیدی خود را افتتاح و تولید محصولاتش را به طور مستقیم در ایران آغاز کرد.» (وبسایت یونیلیور ایران)
کارخانه یونیلیور ایران در شهر صنعتی البرز استان قزوین
خط تولید شامپو کلیِر در کارخانه یونیلیور ایران - شهر صنعتی البرز استان قزوین
طبق گزارش سالیانه 2023 یونیلیور، شرکت یونیلیور ایران در خیابان زاگرس تهران، به طور کامل (99/99 درصد) متعلق به گروه یونیلیور بوده و زیر نظر آن مشغول فعالیت است. (گزارش سالیانه یونیلیور)
محصولات یونیلیور هماکنون با برندهای شناخته شدهای مثل اُمو Omo – دامستوس Domestos – سیف Cif – کامفورت Comfort – داو Dove – کلیر Clear – سانسیلک Sunsilk – رکسونا Rexona – کلوزآپ Closeup – سیگنال Signal – لوکس LUX – آکس AXE به طور گسترده در بازار ایران حضور دارند. (یونیلیور ایران)(یونیلیور)
[1] Vitco
[2] Bestfoods
[3] Tami food company
[4] Occupied Palestinian Territory
[5] BDS
[6] Dailymail
[7] Independent Board of Directors
[8] Jewish Voice for Peace
[9] Council on American Islamic Relations
[10]Barkan
[11] Ariel
[12] NRC
[13] United Civilians for Peace
[14] Latet
[15] Youtube